साझेदारीमा संकट

In Nepalese Language

पृथ्वी प्रारम्भमा पृथ्वीपतिको संचार:

‘मान्छेले गरोस् पृथ्वी बगैंचाको संभार 

प्रकृति संगै मानिस बनोस् जिम्मेवार,    

ज्ञानी बनी गर्नु यो पृथ्वीको हेरबिचार’। 

प्रकृति सधैं अचूक रहेकोछ जिम्मेवार 

योजनाकारको खटनमा गति लगातार,

तोकिएको प्रणालीबाट चुक्दैन रत्तिभर 

सृष्टिकर्ताको इच्छालाई सदैव शिरोपर। 

मानिसले जो पायो इच्छा गर्ने अधिकार 

इच्छामा घुस्यो नीच अपराधी कुविचार,

मालिक संग जोरी खोज्ने चाहको शिकार  

लालचले पितासितको सम्बन्धमा विकार। 

प्रकृति संग मानिसले बन्नुथियो साझेदार 

अतिदोहनको कार्यले पार्न थाल्यो लाचार,

प्रकृतिको प्रतिक्रिया हो प्रणालीगत प्रहार 

पृथ्वीका सबै जीव भोग्छन प्रकृतिको मार। 

मान्छेलाई ईश्वरको कृपामा प्यारको पुकार

फर्की आउँन गर्दै आफ्नो अपराध स्वीकार,

सम्बन्ध सुधारमा मिल्नेछ शुरुको अधिकार

पिता-पुत्रको मेलमा सृष्टिमा गुञ्जिन्छ झंकार।

कहिले जाग्ने हो?

In Nepalese Language

जता हेर्यो उतै सबै नै जान्ने, अर्कोको बुझाइलाई कसैले नमान्ने,

आफ्नै मात्रै सधैं ठीक्क ठान्ने, अरु कसैलाई मान्छे नै पो नगन्ने;

अभिमानको लिङ्गो ठिङ्ग ठड्याउने, परजनको सातो उतार्ने,

तब दोभान कसरी भेट्टाउने र मिलन-बिन्दु कसरी फेला पार्ने?

शासक र अधिकारीवर्गको ध्याउन्न स्वजनलाई मात्र सपार्ने,

अरुको खाँचो र मुद्दा जति भएपनि नबुझे झैं गरी पर सार्ने;

अकर्मण्यताको आरोप लागेमा बहाना बनाई हाललाई टार्ने,

स्व-पोषक नीति बनाई आफैं डकार्ने, अरुको भने पेट बटार्ने। 

भन्दामा समाज-सेवा गर्ने, प्रचारमा निर्धाको हालत खूब सुधार्ने, 

दैनिकीमा आ-आफ्नै जागीर भर्ने, सुकिलो मगन्ते पेशा मुसार्ने;

गरीबलाई अल्छी र परजीवी पार्ने, मुख बुच्याउन कनिका छर्ने, 

निर्धाको हालत झन तल झर्ने, सेवकको सम्पत्ति उकालो सर्ने। 

शिक्षक, सुधारक, धर्मगुरु र अगुवाको त झन के नै कुरा गर्ने, 

रोकटोक बिनाको पेशा र जागीरमा कसैको केही सुन्नु नपर्ने;

मनमौजी दैनिकी, स्वछन्द विचरण, सबैतिरबाट सम्मान सोहोर्ने,

व्याप्त अपराध, भ्रष्टता र नैतिक पतनको जिम्मेवारी कसले सकार्ने?

नीति नै अनैतिक, विधिको आधार नै अपराध, आड के को पर्ने?

अपराध रोक्नुपर्ने शासक नै अपराधी भए, पीडितले अब के गर्ने?

भेंडाको गोठालो ब्वाँसो बनेछ, ब्वाँसो मोज गर्ने, शिकार भेंडा मर्ने,

भ्रष्टाचारले ग्रस्त समाज शिथिल छ, के अझै पनि जाग्ने जमर्को नगर्ने?

विकृत धर्म नाइँ अमर सत्य खोज

In Nepalese Language

लक्षित समूह

धर्मको धङ्धङ्तीमा धर्मराउँदै धकेलिएका अधमरो जीवनहरु, 

बन्देजको बोझले थाङ्थिलो भई थलापरेर थेचारिएका बिचरा मनहरु, 

थाप्लोले थेग्न नसक्ने अभेग धर्म-संस्कारको बोझले थिचिएकाहरु, 

नबुझिएको हाउबुजी ‘पाप’ लाग्ने अन्धविश्वासका डरमा डुबाइएकाहरु!

जाग उठ

यी काल्पनिक डरका लहरहरुमा कहिलेसम्म मरिरहने हो जीवनहरु?

अझैसम्म मरिसकेका छैनौ भने एकपल्ट यो फोस्रो डरलाई मारेर हेर त – 

भ्रमजालमा जेलिएको त्यो कथित धर्मको डर सबै फुस्स हराएर जानेछ, 

धर्मको नाउँमा हुँदैआएको अधर्मी व्यापारको ठगी धन्दा पर्दाफास हुनेछ।

हेरेर जान

तिमीलाई डरमा डोर्याउने तिमी जस्तै मानिस नै हुन् तर ती कुटिल छन्,

ती धर्मगुरु होइनन्, सोझालाई भुलाएर धन थुत्न खप्पिस धुर्त ठेकेदार हुन्, 

त्यस्ता कुटिल धूर्तले आँखा बन्द गराएर अन्धविश्वासको अँध्यारोमा फसाउँछन्;

उज्यालोमा आँखा खोलेर त हेर, तिमी स्वय:लाई नै सबै सत्य छर्लङ्ग देखिन्छन्।

‘धर्म’ शब्द विपरितार्थ भो’

धन्य कर्मलाई ‘धर्म’ भनी चिनियो, कालान्तरमा यसको मूल अर्थ नै धूमिल भयो,

ईशको सत्यमा डोर्याउनुपर्ने विधा थियो, तर उनलाई नै अभेग पार्ने विद्या बन्यो,

सृष्टिले सन्तुलित सहअस्तित्वको सदिच्छामा सद्भाव र सहिष्णुताको पाठ सिकायो,

तर कुटिलबाट कलुषित धर्मले साम्प्रदायिक गुट-उपगुटद्वारा मान्छेमा फूट ल्यायो।

आजको अधर्मी ‘धर्म’

धर्मको प्रथम परिभाषा नै फेरिएछ, ‘धर्म’ शब्द अब ‘धन्य’ नभई ‘धन’ कर्ममा जेलिएछ,

धर्मले शान्ति ल्याउनुपर्ने उदेश्य हो, तर समाज यसकै कारण अशान्तिमा पेलिएकोछ,

प्रेम र करुणाको मार्ग मानिएको धर्म, अब त कटुता, हिँसा र हत्याको औजार बनेकोछ,

धर्ममा धमिरा लागी धुजाधुजा भएकोछ, अब अधर्मी ‘धर्म’ फाली सत्य खोज्ने बेला भएछ।

जहाँ धन त्यहीं मन

In Nepalese Language

क्षणिक छ जीवन

चालै नदिई ढल्छ यो तन  

खोजौं मूल सत्य धन 

पन्छाई फालौं भ्रमित कथन।

के होला त्यो सत् धन 

जेबाट बनिन्छ शान्त मन 

वस्तु धन, विचार धन, व्यक्ति धन,

के होला सन्तुष्टि दिने धन?

वस्तु धन सिद्धिन्छ एक दिन  

खिया लाग्छ, कीराले खान्छन् 

चोरीमा पर्छ, हराउँछ त्यो धन 

रहन्छ केवल शोक र जलन। 

विचार धन हुन्छ परिवर्तन 

ज्ञानवृद्धि संगै फेरिन्छ दर्शन 

आजको विचार भोलि पत्रू पुरातन 

बेमोलको बन्छ सबै विचार धन। 

व्यक्ति धन सम्बन्धमा जडान 

शान्तिको श्रोत, संवादको मुहान 

तर मानवीय संवादमा भित्रिन्छ थकान 

कहाँ छ अनन्त सम्बन्धको व्यक्ति धन?

अनादि अनन्त त केवल ईश छन् 

हृदय, विवेक, आत्मामा संवाद गर्छन् 

मानव र जगमा पवित्र प्रेम भर्छन् 

ईशसितको सम्बन्ध ठहर्छ अनन्त धन।

ईश अनन्त छन्, सर्वज्ञानी छन् 

जीवनदायी सृष्टिकर्ताको सत्य वचन

उनको शिक्षा सुझावमा नै सत्य धन   

उनमा समर्पित मन नै शान्तिको जीवन।

सन्दर्भ: मत्ती ६:२१

आफ्नै गाउँ रोजौं मित्र

In Nepalese Language

शहरमा कहर

शहरको रहर नबोक मनभित्र मित्र 

फोहोरको रासले जहर छ यो भित्र 

भ्रष्ट अनि डाँकाको त्रास छ यत्र-तत्र

प्रदुषण र रोगको सन्त्रास छ सर्वत्र

दैनिक बढ्दो महंगीको राज एकछत्र 

सुशासन र सुरक्षाको स्थिति अलपत्र 

कारखानाको काम श्रम-शोषण मात्र

अफिसमा टिक्ने हुन् केवल दास पात्र 

झूटको आधारमा चल्छ बजार तन्त्र

निरीहलाई लुट्ने बन्यो व्यापार मन्त्र

शहर त बन्यो अपराध फैलाउने यन्त्र 

भ्रष्टाचारी र अहंकारी पोष्ने सयन्त्र।

गाउँमा चमक

आफ्नै गाउँघरमा रमाउन सिकौं मित्र

जन्मेको ठाउँको माया बोकौं सचित्र 

कसैको कर कि रहरले मिलेन त्यो गोत्र 

ईशको ठहरले नै जन्मेको सो घरभित्र

त्यही जन्म गाउँको देन हो हाम्रो चरित्र 

तिनै परिवारजनले वास्ता गरे अहोरात्र 

दु:ख-सुखमा सिङ्गो गाउँ बन्छ सहगोत्र 

हाम्रो जिम्मेवारी हो बनाउन यो पवित्र 

शहरी ढोंगीपन र छली छैन यहाँ भित्र 

परिश्रमको पसीनाको सुवासना सर्वत्र 

सोझा, सदाचारी र सन्तुष्ट ईशका मित्र 

युवा उर्जाले विकास बढाऔं गाउँभित्र।

गाउँ स्वस्थ शहर त्रस्त

गाउँमा मन लगाऔं, पसीनाले सिञ्चन गरौँ 

जग सुहाउँदो तरीका खोजौं र सीप रोपौं 

भीरपाखा जडीबुटीका बोट बिरुवाले भरौं

तराईका फाँट अन्नबालीले लहलह सजाऔं 

फलफूल, पशुपन्छीको नश्ल उन्नत गराऔं 

ठाउँ सुहाउँदो पेशा गर्दै प्रकृतिसित रमाऔं 

स्वतन्त्रतामा रमाउंदै आफ्नै स्वादको खाऔं 

न छ दासत्व, न करकाप, पीर-चिन्ता मेटाऔं 

गाउँ सुन्दर छ, मेहनतले अझ सुन्दर बनाऔं

यहीं मन लगाऔं, कमाऔं अनि नाचौं-गाऔं 

फुरसत हेरी प्रदूषणयुक्त शहरमा घुम्न जाऔं 

बेफुरसदी शहरको कहर गाउँमा छैन जानौं।

गुनासो: समाज सुधार भए पो आविष्कार बन्छ साकार

In Nepalese Language

ज्ञान जब बन्न पुग्छ भ्रष्टाचारीको लाचार शिकार

आविष्कार तब बन्छ लालची व्यापारीको हतियार,

समाजमा देखिन्न सुधार, जता हेर्यो त्यतै विकार।

ज्ञान प्रयोगको सारमा, खोजिन्छ शान्तिको बहार,  

अहंकारको हुँकारमा ज्ञान बन्यो संहारको औजार,  

जीव प्रकृतिको सन्तुलनमा दुष्टको लोभी व्यवहार।

शक्ति केन्द्रको आडमा प्रकृतिमाथि खुंखार प्रहार, 

द्रव्यपिचासको दुष्ट मारले ओखती नै विष-भण्डार,   

ज्ञान दुरुप्रयोगको परिणामले आक्रान्त सब संसार।

विश्लेषण गरिएको ज्ञानको ‘विज्ञान’ नामले प्रचार

विज्ञानले जनमा दिनुपर्ने सत्य, शान्ति र सदाचार,

तर उपहारमा मिल्यो बन्धन, अशान्ति र दुराचार।

विज्ञान बन्यो आडम्बरी शोषक शक्तिको हतियार 

विज्ञानको उपजमा व्यापारी अनि शासक मतियार

परिणामको दुष्प्रयोगले आविष्कार हुँदैछन् बेकार।

ज्ञानवृद्धिमा सहकालको आस, वृद्धिमा छ भोको मुहार

आशामा स्वास्थ्यको सुधार, तर बढ्दोछ व्याधिको मार 

समाज झनझन कमजोर, त्रसित, आक्रोशित, लाचार।      

गलपासो: समाज सुधार नगर्दा आविष्कार बन्दैछ विष-भार।

वास्तविकताको सामना गरौँ

In Nepalese Language

सकारात्मकताको भूत लागेकाहरु भ्रम-यानमा चढी बतासमा हुइकिंदैछन्;

नकारात्मकताको बाक्लो सिरकमा लुकेकाहरु आँखा चिम्लेर निदाएकाछन्। 

वर्तमानमा विद्यमान वास्तविकताको सत्य सामना गर्न ती दुवै नै चुकेकाछन्। 

—  

सकारात्मकताको प्रचारमा खप्पिस वाक-व्यापारीले भ्रमको मिठाई बेच्छन्,

मनोवैज्ञानिक वशीकरणमा सहभागीलाई विदेशी बाँदर-नाच नचाउँदछन्;

हालको वास्तविक सत्यतालाई भ्रम बताउँदै ज्यालामा मोटो रकम असुल्छन्। 

नकारात्मकताको निराशाले आफैं ग्रस्त भएकाहरु छिमेकीलाई तर्साउँछन्,

विनाशको चिन्ता र फिक्रीको गुनासोको रासले भयानक संत्रास फैलाउँछन्;

वास्तविकता र आसको विकासप्रति आँखा टम्म चिम्लेर जीवन सुकाउँछन्। 

एकपक्ष मात्र अति भएमा तराजुको सन्तुलनमा खति अवश्यम्भावी बनिन्छ,

वर्तमान सत्यको वास्तविकतालाई आशामा डटेर सामना गरेमा निकास छ;

सकारात्मक र नकारात्मक केवल भ्रमका भकारी, मात्र वास्तविक सत्य छ। 

सत्य सन्देशको ग्राह्य सञ्चार विकास विचार

In Nepalese Language

मनको बाकसभरि छ आकाश

तर निकास नपाई बन्छ सिकस 

अमखराभरि नै छ स्वादिष्ट रस 

तर पोखिन नपाएर लागेको कस।

नसुन्नेको देशमा सुनाउनेलाई क्लेश  

श्रोता सुप्त रहँदा प्रस्तोतालाई हरेस  

नीरस सन्देश बन्छ साहित्यले सरस 

सुन्नेले नचाहे भन्नेलाई केवल सकस।

नेपाली संसारमा गर्न सत्य सञ्चार 

सरल समझको भाषाको दरकार 

भाषा प्रसारमा साहित्यको आधार 

साहित्य सज्जामा सन्देशको सार।

ईशको सत्य होस् सन्देशको आधार

सम्प्रदायको दुर्गन्धले नगरोस् प्रहार 

साहित्य नहोस् सम्प्रदायको घरबार 

सधैं होस् केवल सत्य ईशको प्रसार।

विचारमा छ कसरी गर्ने होला विकास

पहिले त सोचौं विकासको लक्ष खास

सत्य-सेवाको बोलीमा अनन्तको आस 

समूह-टेवाको बातमा छ तिक्ताभास।

सोचौं, विचारौं, भेटौं, सकारौं लक्ष सरस 

न आफ्नो न जगको, खोजौं ईशको जस

ईश योजना-पथमा जति नै रहोस् सकस

उनको साथ पाएर अवश्य हुन्छ विकास।

फेबु परीक्षण

In Nepalese Language

आशातीत उदेश्य:

यसो मेसो खोजेको नि नाडी छामी हेरेर, मित्रको भित्रको चरित्रको सूत्र बुझ्न चाहेर। 

फेबु यारको विचारको धारको मुहारको निहारले कुन बहार चाहार्न खोज्छ भनेर। 

सुनेर, हेरेर, देखेर, सिकेर, भोगेर, कोरेर, मेटेर, फेरि लेखेर राखेको नजाला खेर। 

मित्रको रुचि:

छुस्स अलिअलि बुझियो, जति बुझियो उति झस्कियो, भित्रभित्रै चिरिक्क चस्कियो – 

फोटामा धेरै झुम्मिने, भरमार लाइक ठोक्ने, आक्कल झुक्कलमा केहि लेखिहाल्ने,

हाँसो र ठट्टामा दाँते मुखुण्डोको झटारो, गालीगलोच भए सहमति जनाउने चटारो। 

अरुचिको सूची

मीतहरुले विचार विश्लेषण त ढुसी परेको अचार सरह पर सार्ने, पिचास मानी मन्छाउने,

तिनलाई सोचले चसक्कै घोच्ने, सन्देशले च्वास्सै पोल्ने, साहित्यले भुसुक्कै उँघाउनेरहेछ। 

अब के बुझ्ने के नबुझ्ने; चलन यस्तै रहेछ, मनोरञ्जनमा सबै व्यस्त, विचारको विधा नै ध्वस्त।

निष्कर्ष: फोटो वाह! विचार जा! गिल्ला र ठट्टा क्या च्वाँक! सुधारको सन्देश छ्या झूर!

झारो टार्ने झटारो

In Nepalese Language

सामाजिक संजाल – जान्नेलाई श्रीखण्ड नजान्नेलाई खुर्पाको बीँड

थोरै समझदारले सदुपयोग गरेकाछन् – केलाएर संचारको भीड, 

धेरै भेंडे बगालले आफैंलाई ठगेकाछन्, भएर यसको लतमा चित

संस्कारी संवादको खडेरीमा, उपहास र ठट्टामा रमाउने यी मीत।   

फेसबुकमा ठेस खाएर नैतिकता, संस्कृति, संस्कार, सबैमा लाचार 

ट्वीटरको ठक्करले जमीनमा जोतिएर, समयको अनुशासनमा प्रहार,

यिनको प्रयोगले ठगिएको अल्छी पुस्तामा, पढाइमा पटक्कै छैन रहर 

आलश्यमा सुस्ताउने बानीले, सोचेर लेख्नु चाहिं त अति अभेद्य नहर।

विदेशी संस्कारको नमूनामा, खुच्चिङ्ग, डिच्च, ठुस्स, आकार ट्यास्स

पढन-लेख्न छोडेपछि सोच र सृजनशीलता दिमागबाट उडिगो’ फुस्स, 

टिप्पणी केहि लेखिहाले पनि नसोची, नबुझी, फ्याट्ट लेख्दिने छ्यास्स 

पोस्ट्याइसकेपछि मात्रै, नबुझी गल्ती लेखेको जानकारीमा झल्याँस्स।