छलीको छलबाट बचौं

पात पतिङ्गर कसिङ्गर सोहोरी सारा जङ्गल 

ढाँटेर बताए तिनलाई खीलधारी अरिङ्गाल, 

सत्य यिनमा छैन, सर्वत्र छलैछलको छाल 

जनता सधैं गरीबीमा, धूर्त नेता मालामाल।  

देशले उम्दा विकास गरेको गर्दैछन दाबी 

विकासधारी ट्याङ्काको यी खोल्दैनन् चाबी,

शायद नेताले मात्र देख्ने विकास होला हाबी 

त्यो नदेख्ने जनताको आँखैमा पो छ खराबी।   

सत्र हजार टाउका गिंड़ी गुथिसक्यो माला

जरायोको टाउकोमा सिङको छैन चाला, 

छिमेकीले भिराइदिए बाह्र सिङको टाला 

‘मेरा सिङ वापस करो’ भन्दा सातो जाला। 

गर्नै नपर्ने झैं सबै गर्ने हाँक दिंदथे पहिले 

हुँदाहुँदै नभएका पनि भए भन्छन् अहिले,

विनाशकाले विपरीत बुद्धि बुझिने बोलीले 

जनता जति खुत्रुक्कै नेताको बोली-गोलीले।  

नीति-नियम विधि-विधान केवल नेतामुखी 

नेता पोष्ने, कारिन्दा तान्ने, बनाइ तीनै सुखी,

नाउँले जनसेवक,कामले जनता पार्ने दुखी 

नेता मात्र उकास्ने विधान अब बुझ्यौं चाखी।  

आस्थाको लेपले पोतेको तीतो विकृत नीति

छली नेताले पस्किए भन्दै यही हो राजनीति,

कटुताको विषका अम्मली पारिए जन जति 

जनताको कर बन्यो नेताको निजी सम्पत्ति।   

यी फेरि भट्याउँदैछन् बेमौसमी भोट भजन

भोट भन्दै राजकोषबाट अर्बौं हुने हो भाजन,

देश र जनताको समुन्नतिमा नेताको छैन मन 

जनता सधैं कङ्गाल, नेता बन्ने धनाढ्य राजन।

घोटीघोटी प्राप्त त्यही पुरानो खिसीको ओखती 

घिसीपिटी उत्पादित गालीगलोचको निम्न कोटी

चोटीका नेता भनाउँदाहरु कुन खालका गोटी?

भ्रष्टाचारको पालो नपाउँदाको प्रष्ट भो’ छटपटी। 

जनताको पसिनाले जोहो गरेको सामल पानी

निर्लज्ज लुट्छन यी नेताले कुनै सङ्कोच नमानी,

चर्को कर असुल्दैछन् हाम्रै पेटमा लात्ती हानी

के आधारमा भोट दिने यी भ्रष्टका बानी जानी? 

भोटद्वारा यिनलाई लुटको लाइसेन्स पो दिएछौं 

तब बानी नचिनेर आफ्नै घुँडामा खुँडा हानेछौं,

लौ फेरि छली भोटको यिनको नाटक देख्दैछौं

होस नगरी यिनैलाई छाने, फेरि पङ्गु बन्नेछौं। 

शासक, होसियार !

राज गर्नेले सुबुद्धिसित गरोस् र शासक सावधान रहून्,

शास्त्रको नीतिवचनको मनन गर्दै प्रदत्त शासन गरून्;

दुवै नै मालिकका कारिन्दा हुन्, कम्पसाथ उनैमा रहून्,

ईश-अभिषिक्तको कोपमा नडढून्, उनको शरण परून्। 

मात्रा मिलाएर प्रयोग गरे शासकको शक्ति अमृत समान,

मात्रा लत्याएर मनमानी गरे त्यही अमृत नै बन्छ दुर्व्यसन; 

प्रेम र सत्यमा आधारित शासन समाजको निम्ति वरदान,

शक्ति प्रयोगमा असन्तुलनले समाजमा क्रान्ति विस्फोटन। 

स्वार्थी अधिकारीले लालचीको मनसायप्रति नै लालच लिन्छ,

आफ्नै फाइदाको लागि लालचीको सुझावमा सहमति दिन्छ;

समाजको खाँचो पन्छाएर आफ्नै फलिफापको मात्रै सम्झन्छ, 

सोझाको शान्ति लुटेर लालचीको स्वार्थी सोचको साथी बन्छ।  

भ्रष्ट अधिकारीका मति कुटिल, अभिमानी दृष्टि र घमण्डी मन,

छिमेकीको दिन पार्दै जटिल, छल-कपट र झूटमा बित्छ दिन; 

ईशको न्यायमा टिक्दैनन् यी नीच, सबै काम खुल्नेछ त्यो दिन, 

झट्टै नष्ट भै भेटिंदैनन् छिमेकी बीच, क्षणमा ती बन्ने शक्तिहीन। 

शासनको आसन हो ईशको दान, बढाउन उनैको सृष्टिको शान, 

न्यायको दिनमा खुल्नेछ प्रमाण – सबै झूटको हुने नै छ अवसान;

कहिलेसम्म गरिरहन्छौ अन्यायी र दुष्ट दुराचारीको पक्षपोषण?  

दुर्बल अनाथको रक्षा गर, गरिब पीडितलाई देऊ न्याय दान। 

त्यो अधिकारको स्थान ईश्वरको हो दान, सदैव यो सम्झना गर,

अहङ्कारको हुङ्कार होइन तर अबोध र दीनहरुको संरक्षण गर;

लेखा दिनु पर्नेछ जान, दम्भले दानव नबन शासक, होसियार !

घमण्डले दाता-दोहन गर्ने शासकको अवश्यम्भावी छ संहार। 

कस्तो विडम्बना:

यो कर्मकाण्डी उत्सवलाई कतिसम्म घिसारिरहने?

बाहिरकालाई देखाउनलाई घरकालाई निचोरिरहने?

महामारीले संसारै मारिसक्यो, रुनेसित पनि नरुने?

भित्र खोक्रो भइसक्यौ, कसलाई देखाउन ध्वाँस दिने?

धर्म नै गर्ने भए आफू भन्दा कमजोरलाई उत्सव देऊ,

बाहिर देखाउन हैन, घरकाहरुको विश्रामको भेउ लेऊ,

खाई पिई मात्तिने हैन, नभएकासित बाँडेर खुशी देऊ, 

देखावटिपनको स्वाङ छोड, आफ्नो हैसियतमा रमाऊ। 

सबै धर्म-सम्प्रदायको ओंठे आलापमा स्वयंको सम्मान 

सबैले चिच्याउने करुणा, क्षमादान र सद्भावको रटान,  

कार्यमा भने गरिबको उछितो, धनीलाई मानको स्थान 

अडिग छ यिनैमा कटुता, प्रतिशोध र अहमको चट्टान।

चर्को बोलीमा सबै नै भट्याउँदछन् वसुधैव कुटुम्बकम, 

व्यवहारमा तिनैले चातुर्यसाथ पार्छन छिमेकीको झ्वाम, 

दैव नै बनी सौम्य शिक्षा फलाक्छन् सत्य, शान्ति र प्रेम 

पस्कन पर्दा आफूले चाहिं तीतो इख र कलहको भ्रम।

छलको दलदल छिचोलौं

सन्तको मुखौटो ओढी भोट माँगे, 

टोलमा विकासको योजना टांगे; 

भोट सोरेपछि छिमेकलाई त्यागे,

डाकाको लँगौटी बाँधी चोट दागे।  

विकासको नारामा छलीको पारा

जननेता टाढा जन चाहिं बेसहारा, 

नेता-नाताको हात नोटको फुहारा 

जनतालाई हम्मे छ जुटाउन चारा।

फेरि रच्दैछन भोट सोर्ने तिकडम 

जोरहात जनता भुलाउने सरगम, 

जनताको कर सिध्याउने बेसरम 

यी दुष्टको छलमा जनता नपरम्। 

प्रकृतिसंग गलफतीको गति

अनादि सर्वोच्च आत्मा, सदैव वर्तमान, स्नेही, अरुपी

सम्पूर्ण सृष्टिका कर्ता, संरक्षक, स्वामी, न्यायी एकाकी

सिद्ध सत्य, करुणाका खानी, अभेद्य ज्ञान-शक्तिधारी,

तिनले तोके नरनारी सुन्दर प्रकृतिको सुभोगी प्रभारी।    

—   

अति सुन्दर प्रकृति मनकारी कर्ताको धन्य कारिगरी,

कर्ता प्रतिरुपमा अझ सुन्दर अत्योत्तम बनिए नरनारी 

तोकिए प्रकृति-संरक्षक बन्दै सिद्ध आत्माको सहचारी

स्वेच्छाको अधिकार दुरुपयोग गर्दै चुके लोभमा हारी।

वाह नश्वर ! तिमीले त ईश्वरलाई नै आफ्नै स्वर दियौ, 

उनको वरको नजरै नगरी आफ्नै ठहरको गरिदियौ;

आफ्नै सर्जकको स्वामी बन्ने कस्तो नीच रहर लियौ,  

ईश्वरलाई कठपुतली बनाई धर्मलाई भ्रष्ट स्वरुप दियौ। 

शास्त्रादि सबैको दीक्षामा मेलमिलाप र भाइचारा, 

आडम्बरी शास्त्रीको शिक्षामा छुवाछूत र भाइमारा,    

सबै ईश अवतारको चरित्रमा ती छन्  प्रेमका न्यारा, 

धर्मलाई भने धनसम्पत्ति र मानसम्मान मात्रै दुलारा।

सृष्टिमा प्रशस्तै जोहो छ सबै प्राणीलाई पुग्नेगरी चारा, 

सोझा निर्धाहरुको खोसी थुपार्ने लालची धूर्तको पारा, 

स्वयं प्रकृतिले पूरा गर्नेछ न्याय सन्तुलनको अभिभारा, 

धूर्त लालचीले भोग्नेछ उचित प्राकृतिक दण्डको पहरा।

बुद्धि-वीर नेपाली

विद्वान मूर्खहरुको उत्पादन गर्ने शिक्षा प्रणाली, 

सन्तानलाई सम्पन्न दु:खी बनाउने अभिभावकीय होडबाजी, 

दुरुस्तलाई सिकिस्त पार्ने व्यापारी स्वास्थ्य संरचना, 

गरीबीको निरन्तरता टुट्नै नदिने जागिरमुखी सामाजिक संस्थाहरु,

वसुधैव कुटुम्बकमको नाराले समाज भाँड्ने ठेकेदार धर्मगुटहरु, 

सिंहासनको भारमुनि जनता पिस्ने प्रजाभ्रान्तिक शासन पद्धति,

जनसेवाको धज्जी उडाइरहेका द्रव्यपिपासु साँढेहरुको प्रशासनिक चक्रव्यूह, 

आग्रह र अनुग्रहको ठिंगुरोमा आफैं जकडिएको बन्दी न्याय प्रणाली,

स्वतन्त्रताको दासत्वमा बँधुवा रहेको त्रसित जन-दैनिकी,

सुष्क भोटर सधैं ख्याउटे, धुपौरे जनप्रतिनिधि भने पुट्ट पुष्ट घैंटे,

राजनीतिको साटो छलनीति, बलनीति, बहानानीति र ठाडो डकैती;   

यही हो त हामीलाई सपनामा देखाइएको नयाँ नेपाल?

त्रास, अपहरण, हत्या र जंगलराजको बाटो आएका डाकालाई कसरी नेता भनिएछ?

दुष्ट डाकाहरुको कर्तुत छर्लङ्ग देखिसकेर पनि, यिनीहरुलाई सहने मात्रै होइन 

अझ पूजा नै गरेर सिंहासनमा राखेर अन्धभक्त बनी जयजयकार गरिरहने?

हामी नेपाली कति मजबुर, भ्रष्टभक्त अन्धो, बहिरो, कुँजो, लाछी, हुतीहारा ‘वीर’ रहेछौं त? 

हामी वीर नेपालीको कातर वीरतालाई मान्नै पर्छ, 

आफूलाई लाछेर, ताछेर, पाछेर, अरुलाई बनाउने वीर हामी,

संसारले गजब हेपेर मानेकै छ – स्वदेश-मारा परदेश-प्यारा मगन्ते वीर भनेर।     

हे उर्जावान जवान नेपाली, तिम्रो अस्तित्व खतरामा छ, 

यही चाल रहिरहे चिनारी नै लोप हुने साइत निश्चित छ,

खुकुरी र बन्दुकको वीरताको अवसान भइसक्यो, 

बुद्धिमा वीर बन्ने दरकार छ, अनि बौरिने हतार छ। 

अब त जुर्मुराऊ जाग, भ्रष्ट प्रणालीमा प्रहार दाग, 

छली नेताको जुठेन त्याग, सन्ततिको खातिर बुद्धिको बाटो लाग।

साझेदारीमा संकट

In Nepalese Language

पृथ्वी प्रारम्भमा पृथ्वीपतिको संचार:

‘मान्छेले गरोस् पृथ्वी बगैंचाको संभार 

प्रकृति संगै मानिस बनोस् जिम्मेवार,    

ज्ञानी बनी गर्नु यो पृथ्वीको हेरबिचार’। 

प्रकृति सधैं अचूक रहेकोछ जिम्मेवार 

योजनाकारको खटनमा गति लगातार,

तोकिएको प्रणालीबाट चुक्दैन रत्तिभर 

सृष्टिकर्ताको इच्छालाई सदैव शिरोपर। 

मानिसले जो पायो इच्छा गर्ने अधिकार 

इच्छामा घुस्यो नीच अपराधी कुविचार,

मालिक संग जोरी खोज्ने चाहको शिकार  

लालचले पितासितको सम्बन्धमा विकार। 

प्रकृति संग मानिसले बन्नुथियो साझेदार 

अतिदोहनको कार्यले पार्न थाल्यो लाचार,

प्रकृतिको प्रतिक्रिया हो प्रणालीगत प्रहार 

पृथ्वीका सबै जीव भोग्छन प्रकृतिको मार। 

मान्छेलाई ईश्वरको कृपामा प्यारको पुकार

फर्की आउँन गर्दै आफ्नो अपराध स्वीकार,

सम्बन्ध सुधारमा मिल्नेछ शुरुको अधिकार

पिता-पुत्रको मेलमा सृष्टिमा गुञ्जिन्छ झंकार।

कहिले जाग्ने हो?

In Nepalese Language

जता हेर्यो उतै सबै नै जान्ने, अर्कोको बुझाइलाई कसैले नमान्ने,

आफ्नै मात्रै सधैं ठीक्क ठान्ने, अरु कसैलाई मान्छे नै पो नगन्ने;

अभिमानको लिङ्गो ठिङ्ग ठड्याउने, परजनको सातो उतार्ने,

तब दोभान कसरी भेट्टाउने र मिलन-बिन्दु कसरी फेला पार्ने?

शासक र अधिकारीवर्गको ध्याउन्न स्वजनलाई मात्र सपार्ने,

अरुको खाँचो र मुद्दा जति भएपनि नबुझे झैं गरी पर सार्ने;

अकर्मण्यताको आरोप लागेमा बहाना बनाई हाललाई टार्ने,

स्व-पोषक नीति बनाई आफैं डकार्ने, अरुको भने पेट बटार्ने। 

भन्दामा समाज-सेवा गर्ने, प्रचारमा निर्धाको हालत खूब सुधार्ने, 

दैनिकीमा आ-आफ्नै जागीर भर्ने, सुकिलो मगन्ते पेशा मुसार्ने;

गरीबलाई अल्छी र परजीवी पार्ने, मुख बुच्याउन कनिका छर्ने, 

निर्धाको हालत झन तल झर्ने, सेवकको सम्पत्ति उकालो सर्ने। 

शिक्षक, सुधारक, धर्मगुरु र अगुवाको त झन के नै कुरा गर्ने, 

रोकटोक बिनाको पेशा र जागीरमा कसैको केही सुन्नु नपर्ने;

मनमौजी दैनिकी, स्वछन्द विचरण, सबैतिरबाट सम्मान सोहोर्ने,

व्याप्त अपराध, भ्रष्टता र नैतिक पतनको जिम्मेवारी कसले सकार्ने?

नीति नै अनैतिक, विधिको आधार नै अपराध, आड के को पर्ने?

अपराध रोक्नुपर्ने शासक नै अपराधी भए, पीडितले अब के गर्ने?

भेंडाको गोठालो ब्वाँसो बनेछ, ब्वाँसो मोज गर्ने, शिकार भेंडा मर्ने,

भ्रष्टाचारले ग्रस्त समाज शिथिल छ, के अझै पनि जाग्ने जमर्को नगर्ने?

विकृत धर्म नाइँ अमर सत्य खोज

In Nepalese Language

लक्षित समूह

धर्मको धङ्धङ्तीमा धर्मराउँदै धकेलिएका अधमरो जीवनहरु, 

बन्देजको बोझले थाङ्थिलो भई थलापरेर थेचारिएका बिचरा मनहरु, 

थाप्लोले थेग्न नसक्ने अभेग धर्म-संस्कारको बोझले थिचिएकाहरु, 

नबुझिएको हाउबुजी ‘पाप’ लाग्ने अन्धविश्वासका डरमा डुबाइएकाहरु!

जाग उठ

यी काल्पनिक डरका लहरहरुमा कहिलेसम्म मरिरहने हो जीवनहरु?

अझैसम्म मरिसकेका छैनौ भने एकपल्ट यो फोस्रो डरलाई मारेर हेर त – 

भ्रमजालमा जेलिएको त्यो कथित धर्मको डर सबै फुस्स हराएर जानेछ, 

धर्मको नाउँमा हुँदैआएको अधर्मी व्यापारको ठगी धन्दा पर्दाफास हुनेछ।

हेरेर जान

तिमीलाई डरमा डोर्याउने तिमी जस्तै मानिस नै हुन् तर ती कुटिल छन्,

ती धर्मगुरु होइनन्, सोझालाई भुलाएर धन थुत्न खप्पिस धुर्त ठेकेदार हुन्, 

त्यस्ता कुटिल धूर्तले आँखा बन्द गराएर अन्धविश्वासको अँध्यारोमा फसाउँछन्;

उज्यालोमा आँखा खोलेर त हेर, तिमी स्वय:लाई नै सबै सत्य छर्लङ्ग देखिन्छन्।

‘धर्म’ शब्द विपरितार्थ भो’

धन्य कर्मलाई ‘धर्म’ भनी चिनियो, कालान्तरमा यसको मूल अर्थ नै धूमिल भयो,

ईशको सत्यमा डोर्याउनुपर्ने विधा थियो, तर उनलाई नै अभेग पार्ने विद्या बन्यो,

सृष्टिले सन्तुलित सहअस्तित्वको सदिच्छामा सद्भाव र सहिष्णुताको पाठ सिकायो,

तर कुटिलबाट कलुषित धर्मले साम्प्रदायिक गुट-उपगुटद्वारा मान्छेमा फूट ल्यायो।

आजको अधर्मी ‘धर्म’

धर्मको प्रथम परिभाषा नै फेरिएछ, ‘धर्म’ शब्द अब ‘धन्य’ नभई ‘धन’ कर्ममा जेलिएछ,

धर्मले शान्ति ल्याउनुपर्ने उदेश्य हो, तर समाज यसकै कारण अशान्तिमा पेलिएकोछ,

प्रेम र करुणाको मार्ग मानिएको धर्म, अब त कटुता, हिँसा र हत्याको औजार बनेकोछ,

धर्ममा धमिरा लागी धुजाधुजा भएकोछ, अब अधर्मी ‘धर्म’ फाली सत्य खोज्ने बेला भएछ।

जहाँ धन त्यहीं मन

In Nepalese Language

क्षणिक छ जीवन

चालै नदिई ढल्छ यो तन  

खोजौं मूल सत्य धन 

पन्छाई फालौं भ्रमित कथन।

के होला त्यो सत् धन 

जेबाट बनिन्छ शान्त मन 

वस्तु धन, विचार धन, व्यक्ति धन,

के होला सन्तुष्टि दिने धन?

वस्तु धन सिद्धिन्छ एक दिन  

खिया लाग्छ, कीराले खान्छन् 

चोरीमा पर्छ, हराउँछ त्यो धन 

रहन्छ केवल शोक र जलन। 

विचार धन हुन्छ परिवर्तन 

ज्ञानवृद्धि संगै फेरिन्छ दर्शन 

आजको विचार भोलि पत्रू पुरातन 

बेमोलको बन्छ सबै विचार धन। 

व्यक्ति धन सम्बन्धमा जडान 

शान्तिको श्रोत, संवादको मुहान 

तर मानवीय संवादमा भित्रिन्छ थकान 

कहाँ छ अनन्त सम्बन्धको व्यक्ति धन?

अनादि अनन्त त केवल ईश छन् 

हृदय, विवेक, आत्मामा संवाद गर्छन् 

मानव र जगमा पवित्र प्रेम भर्छन् 

ईशसितको सम्बन्ध ठहर्छ अनन्त धन।

ईश अनन्त छन्, सर्वज्ञानी छन् 

जीवनदायी सृष्टिकर्ताको सत्य वचन

उनको शिक्षा सुझावमा नै सत्य धन   

उनमा समर्पित मन नै शान्तिको जीवन।

सन्दर्भ: मत्ती ६:२१